Çocuklara empatiyi kitaplarla öğretmenin en etkili yolu, okurken durup “Bu karakter şu an ne görüyor, ne hissediyor, neye ihtiyacı var?” diye sormaktır. Bu yazıda bu üç soruyu “empati gözlüğü” adını verdiğimiz bir okuma oyununa dönüştürüyor ve 4-12 yaş için 10 hikaye öneriyoruz. Kitapların hepsi çevrim içi okunabilir, sesli dinlenebilir ve ücretsiz PDF olarak indirilebilir.
Oyunun adı sitedeki Empati Gözlüğü kitabından geliyor. Hikayede Deniz, taktığında arkadaşlarının hislerini görebildiği gizemli bir gözlük bulur; sonunda gözlüğe değil kalbine güvenmeyi öğrenir. Bizim hedefimiz de aynı: Önce kitabın yardımıyla, zamanla kitapsız bakabilmek.
Empati Gözlüğü Oyunu Nasıl Oynanır?
Gözlüğün üç camı var. Hikayenin önemli bir anında okumayı durdurun, çocuğunuz hayali gözlüğünü taksın ve bir karakter seçsin:
- Görme camı: “Onun yerinde olsan şu an ne görürdün?” Bu soru, olayı başka bir yerden izlemeyi öğretir.
- Hissetme camı: “Ne hissediyor? Nereden anladın?” Cevabı resimden, sözlerden veya davranıştan bulmasını isteyin.
- İhtiyaç camı: “Ona ne iyi gelirdi? Sen ne yapardın?” Empatiyi duygudan davranışa taşıyan cam budur.
Küçük çocuklar için ilk iki cam yeterlidir. 8 yaşından sonra üçüncü camı ekleyin ve aynı sahneye iki farklı karakterin gözünden bakmayı deneyin; örneğin hem korkan çocuk hem de yanlış anlaşılan karakter için.
Empati İçin 10 Hikaye
Kitapları üç beceriye göre seçtik: duyguları adlandırmak (4-6 yaş), başkasının bakış açısına geçmek ve farklılığı kabul etmek (7-9 yaş), karmaşık durumlarda doğru olanı tartmak (10-12 yaş).
| Kitap | Yaş | Seviye | Sayfa | Süre |
|---|---|---|---|---|
| Renk Değiştiren Böcek | 4-6 | A2.1 | 12 | 2 dk 28 sn |
| Paylaşan Tavşan HopHop | 4-6 | A2.1 | 10 | 1 dk 58 sn |
| Minik Fil Filo ve Fısıltı Oyunu | 4-6 | A2.1 | 12 | 2 dk 27 sn |
| Minik Kuş Cikcik ve Ters Dönen Dünya | 4-6 | A2.1 | 12 | 2 dk 31 sn |
| Farklı Yavrunun Mutlu Hikayesi | 7-9 | A2.2 | 10 | 2 dk 36 sn |
| Gökyüzü Mavisi Uğur Böceği Gökçen | 7-9 | A2.2 | 15 | 4 dk 39 sn |
| Prens Atlas ve Köylü Can | 7-9 | A2.2 | 15 | 3 dk 18 sn |
| Kış Gecesi ve Sıcak Işık | 7-9 | A2.2 | 12 | 3 dk 14 sn |
| Empati Gözlüğü | 10-12 | B1 | 12 | 3 dk 59 sn |
| Başkalarının Dünyası | 10-12 | B1 | 12 | 5 dk 5 sn |
Yaşa Göre Ne Beklemeli?
3-6 yaş: Duyguya ad koymak. Bu yaşta hedef, “üzgün, kızgın, korkmuş, heyecanlı, kıskanç” gibi kelimeleri yüz ifadeleri ve durumlarla eşleştirmektir. Renk Değiştiren Böcek bunun için birebirdir: Benek’in rengi duygusuna göre değişir, çocuk da her sayfada “Şimdi hangi renk, neden?” sorusunu cevaplar. Daha küçük çocuklar için 0-3 yaş kitaplarındaki yüz ve hayvan resimleri üzerinden “Bu bebek gülüyor mu, ağlıyor mu?” diye konuşmak yeterli bir başlangıçtır.
7-9 yaş: Başka yerden bakmak. Çocuk artık bir olayın herkes için aynı anlama gelmediğini kavrayabilir. Prens Atlas ve Köylü Can, farklı dünyalardan iki çocuğun birbirini anlamasını anlatır; aynı sahneyi önce Atlas’ın, sonra Can’ın gözünden anlatmasını isteyin. Farklı Yavrunun Mutlu Hikayesi ve Gökçen ise “farklı” olanın ne hissettiğini konuşmak için uygundur.
10-12 yaş: Duygu ile doğruyu tartmak. Bu yaşta empati, “herkes mutlu olsun” ile “doğru olan ne” arasındaki gerilimi de içerir. Başkalarının Dünyası ve Empati Gözlüğü kısa öyküler olduğu için tartışmayı başlatmaya uygundur; bu yaştaki okurlar için tam uzunlukta romanlarla desteklemeyi öneririz. Örneğin farklı görünen bir çocuğun okul yılını anlatan Mucize (R. J. Palacio) bu yaş için sık önerilen bir romandır; sitede yer almaz, kütüphaneden edinilebilir.
Okurken Kullanacağınız Soru Kalıpları
Her sayfada soru sormak hikayenin keyfini kaçırır. Bir kitapta iki üç dönüm noktası seçin ve şu kalıplardan birini kullanın:
- “Şu an ne hissediyor? Yüzüne bak, nereden anlıyorsun?”
- “Neden böyle yaptı sence? Başka bir sebebi olabilir mi?”
- “Diğer karakter bu olayı nasıl görüyordur?”
- “Sen olsan ona ne söylerdin?”
- “Sana da hiç böyle bir şey oldu mu?”
Çocuğunuz cevap veremezse doğrusunu söylemeyin; iki seçenek sunun. “Bilmiyorum” da kabul edilebilir bir cevaptır; sesli anlatımla sahneyi bir kez daha dinlemek çoğu zaman ipucunu verir.
4 Haftalık Empati Okuma Planı
Haftada üç oturum, her oturumda bir kitap ve en fazla üç soru. Plan 5-9 yaş için hazırlandı; 10-12 yaş için 4. hafta kitaplarıyla başlayıp romanla devam edebilirsiniz.
| Hafta | Odak | Kitaplar | Etkinlik |
|---|---|---|---|
| 1. hafta | Duyguya ad koymak | Renk Değiştiren Böcek, Paylaşan Tavşan HopHop | Yazdırılan PDF’te her sayfadaki karakterin yanına bir duygu yüzü çizin. |
| 2. hafta | Bakış açısı | Minik Kuş Cikcik ve Ters Dönen Dünya, Minik Fil Filo ve Fısıltı Oyunu | Bir gün boyunca bir olayı “ters açıdan” anlatma oyunu: Kardeşin gözünden kahvaltı. |
| 3. hafta | Farklılık | Farklı Yavrunun Mutlu Hikayesi, Gökyüzü Mavisi Uğur Böceği Gökçen | “Seni farklı yapan ne?” kartları: Her aile üyesi kendi farkını yazar. |
| 4. hafta | Yardıma dönüştürmek | Kış Gecesi ve Sıcak Işık, Prens Atlas ve Köylü Can, Empati Gözlüğü | Hafta içinde aileden birine “ihtiyaç camıyla” bakıp küçük bir iyilik planlayın. |
Okunan kitapları ve yapılan iyilikleri okuma çizelgesine not edebilirsiniz; ay sonunda okuma belgesi çocuk için güzel bir hatıra olur.
Kitapları PDF Olarak İndirmek
- Tablodaki kitap adına tıklayın.
- Kitap sayfasında PDF İndir düğmesine basın.
- A4 kağıda yazdırın.
Kağıt kopya bu oyun için özellikle kullanışlıdır: Çocuk karakterin yüzünün yanına bir duygu kelimesi yazabilir. 4-6 yaş için boyama sayfası PDF’lerinde karakterleri hissettiği duygunun rengine boyamak da iyi bir etkinliktir. Tüm dosyalar ücretsiz PDF kütüphanesinde bulunur.
Hikayeye Özel Sorular
- Renk Değiştiren Böcek: Benek’in rengi hangi duygularla değişti? Senin bir rengin olsaydı şu an hangisi olurdu?
- Minik Fil Filo ve Fısıltı Oyunu: Filo heyecanlanınca sesi neden çok yükseldi? Sesini ayarlaması arkadaşlarına nasıl iyi geldi?
- Prens Atlas ve Köylü Can: Atlas ile Can’ın hayatları nasıl farklıydı? Birbirlerinden ne öğrendiler?
- Kış Gecesi ve Sıcak Işık: Elif’e yapılan iyilikler onun gecesini nasıl değiştirdi? Hangisi en çok işine yaradı?
- Empati Gözlüğü: Deniz sonunda gerçek empatinin kalpten geldiğini anladı. Gözlük olmadan birinin ne hissettiğini nasıl anlayabiliriz?
Okul öncesi için daha fazla değer hikayesi arıyorsanız okul öncesi değerler eğitimi hikayeleri yazımıza, yaşa uygun kitabı nasıl seçeceğinizi merak ediyorsanız çocuk hikaye kitabı seçme rehberimize göz atabilirsiniz. Daha fazla kitap için 4-6 yaş, 7-9 yaş ve 10-12 yaş sayfalarına bakabilirsiniz.
